Rok w rok opowiadamy sobie tę samą historię. Opowiadamy ją sobie od tak dawna, że dla niektórych z nas straciła swój pierwotny blask i znaczenie. Wiele w tym winy guślarzy i wajdelotów, odklepujących martwo zapis wspomnień, przez co podnoszą się głosy, że cała historia, jakkolwiek ładna, nie jest prawdziwa, a przywołujące jej pamięć symbole najlepiej usunąć z życia publicznego i gdzieś zakopać.

KaNo

W społeczeństwach przeżartych konsumpcją, wspomnienie - nie mówiąc o zrozumieniu - zatarło się niemal doszczętnie; pozostało przekonanie, że trzeba się z jakiegoś niejasnego powodu cieszyć, czemu towarzyszy wydawanie pieniędzy, które być może uda się nam jeszcze kiedyś zarobić. W domach zagorzałych ateuszy na honorowym miejscu pojawia się drzewko przypominające o zimowym przesileniu, a jest to dla „racjonalisty" XXI wieku powód wystarczająco racjonalny, by obdarować i być obdarowanym prezentami oraz zaprosić rodzinę na wystawny, choć bezmięsny obiad.

Czemu należy przypisać uparte powielanie zdeformowanego obrazu świata epoki Christianitas¹ w dziejach cywilizacji europejskiej, który prezentowany jest w książkach, filmach, inscenizacjach teatralnych, a także w podręcznikach szkolnych? Częściowym wytłumaczeniem jest przekłamywanie przekazu o tej epoce na użytek celów propagandowych ideologii oświeceniowych, wojujących z chrześcijaństwem metodą prymitywnych fałszerstw i przeinaczeń, koncentrowania się na wybranych i wyrwanych z kontekstu wydarzeniach w rodzaju inkwizycji, polowań na czarownice, palenia na stosach heretyków i prześladowaniach za przekonania. Rozpowszechnienie wymienionych przykładowo stereotypów w tzw. kulturze masowej i pośród rzesz ignorantów niemających ambicji ani potrzeby wyjścia poza opłotki wzniesione z takich stereotypów nie budzi zdziwienia, nie powoduje wyrywania włosów z głowy. Można powiedzieć, że jest to sytuacja w jakiejś mierze standardowa.

Piotr Pigoń

Jednakże w przypadku znawcy epoki określanej jako średniowiecze tej miary co Umberto Eco - znany pisarz i ceniony erudyta - nie może chodzić o ignorancję. Autor „Imienia róży"² uważany jest za eksperta od realiów i uwarunkowań okresu dziejów, który stanowi tło fabuły jego powieści. W tym konkretnym przypadku chodzić mogło o odreagowanie antychrześcijańskiej fobii albo uzasadnienie, niejako ex post, apostazji dokonanej przez pisarza w młodości. Oczywiście, Eco jest zbyt wysokich lotów intelektualistą, aby w sposób prostacki obnosić się z tego rodzaju fobią. W tytułowej powieści przedstawił bowiem w sposób artystycznie sprawny oraz sugestywny, agnostyczne i ateistyczne ramy mitów założycielskich współczesnego liberalizmu oświeceniowego. Między innymi w ten sposób mity te są wzmacniane przez dostarczanie kulturowego i intelektualnego uzasadnienia, jak też swoistego rodzaju alibi. Dlatego tendencyjnie namalowane obrazy ekstremalnych przejawów długotrwałych i skomplikowanych procesów społeczno-gospodarczo-kulturowych, ale starannie wypreparowanych z uwarunkowań i okoliczności, w których się zdarzyły, są rodzajem świadomego zafałszowania. Nie jest w takim przypadku wytłumaczeniem tzw. licentia poetica i wskazanie, że materia opisana jest w konwencji powieści nie zaś dokumentu mającego cechy pracy naukowej. Naukowe prace mediewistów przeznaczone są bowiem dla wąskiego grona odbiorców, natomiast szeroko rozumiana opinia publiczna swoje wyobrażenia czerpie z książek, a w znacznie większym stopniu z ich sfilmowanych wersji.

Cóż to wszak jest ta mediokracja czy też „kult PR-u", tak przerażający Nowaka? To przecież jest po prostu kreowanie pewnej rzeczywistości za pomocą mediów. Potrzeba do tego trochę sprzętu, trochę aktorów i statystów, prądu, dekoracji i propagandowych tekstów. Oczywiście elementem mediokracji są pudła rezonansowe, które w każdym komercyjnym i publicznym środku przekazu, w każdym mieście nagłaśniają to, co wysłano w eter z centrali. Do złudzenia ta infrastruktura przypomina machinę komunistycznej indoktrynacji działającą przez ciemne dekady peerelu, zresztą w roli pudeł rezonansowych występują niejednokrotnie te same osoby i ośrodki, które zajmowały się sowiecką indoktrynacją w okresie „kraju węgla i stali", jak choćby komunistyczna „Polityka" czy też dziennikarze, co swe najlepsze szlify brali we wczesnych latach 80. w czerwonych środkach przekazu, kiedy to praca w mediach wiązała się z przejściem procedury „weryfikacji". W III RP zresztą już na starcie zadbano, by rynek medialny został w taki sposób „zrewolucjonizowany aksamitnie" (zgodnie z wymogami „historycznego porozumienia"), a więc odzwierciedlał „układ sił", zgodnie z którym wszelkie prawicowe oszołomstwo gnieździło się gdzieś na marginesach lub przemieszczało opłotkami, zaś głównymi graczami byli „oświeceni demokraci" ze stajni Geremka i Michnika - i nieco mnie oświeceni, ale zawsze lepsi od antykomunistycznego oszołomstwa, „socjaldemokraci", co to wprawdzie jeszcze niedawno zabijali księży i opozycjonistów, a do protestujących cywili strzelali z użyciem amunicji, ale po jakimś czasie zmyli krew ze swych rąk, schowali mundury, włożyli garnitury i nie tylko siermiężne samochody, ale nawet zęby sobie na ładniejsze wymienili, czym od razu wzbudzili większe zaufanie na salonach. Na tym jednak się nie skończyło, rynek medialny odzwierciedlający „porządek pookrągłostołowy" zajął się z marszu „zabezpieczaniem stanu posiadania", czyli zwalczaniem wszystkich tych, którym „transformacja" się nie spodobała oraz Kościoła katolickiego. W ten sposób już w pierwszej połowie lat 90., tj. gdy czerwoni tryumfalnie powrócili do władzy w 1993 r., a następnie, gdy Kwaśniewski został prezydentem, środki przekazu zachowywały się tak, jakby całe „obalenie komunizmu" było jedną wielką mistyfikacją i jakby peerel trwał w najlepsze. Nasłuchałem się wtedy wiele „Polskiego Radia", które (podobnie jak potem za rządów Millera) do upadłego przeprowadzało „wywiady" z przedstawicielami komunistycznego rządu i partii komunistycznej, rozpływając się w zachwytach nad postępami „polskiej demokracji".

KaNo

Walka z „państwem wyznaniowym" prowadzona jednak była nie tylko przez komunę (która wracała do swych „najlepszych" bolszewickich tradycji), ale i przez „różowych", którzy z czasem tak się zaczęli do czerwonych przytulać, że ciężko było jednych od drugich rozróżnić (dopiero musiała ich rozdzielić „afera Rywina", by „czasy kaczyzmu" ich na nowo pojednały; tym razem już trwale). Gdy w maju 1995 r. na chwilę pojawił się w Polsce Jan Paweł II, powiedział m.in. „Pod hasłami tolerancji, w życiu publicznym i w środkach masowego przekazu szerzy się nieraz wielka, może coraz większa nietolerancja. Odczuwają to boleśnie ludzie wierzący. Zauważa się tendencję do spychania ich na margines życia społecznego, ośmiesza się i wyszydza to, co dla nich stanowi nieraz największą świętość."

Nie brzmi to znajomo? Polska już wtedy była w tyglu pieriekowki (w 1996 r. czerwoni po ogólnopolskiej „debacie" pchnęli zmiany w ustawie aborcyjnej) i dopiero VI pielgrzymka papieska (pod hasłem „Chrystus wczoraj, dziś i na wieki") przywróciła naród do jako takiej równowagi, bo przecież po pielgrzymce z 1991 r. przypominającej Polakom Dekalog, media różowo-czerwone wszczęły wojnę z „państwem wyznaniowym". Padły też wtedy (tj. w 1997 r.) słowa znamienne o tym, iż nie będzie Europy, jeśli się nie stanie ona „wspólnotą Ducha" - dziś możemy powiedzieć, że widzimy na własne oczy, iż tą wspólnotą stary kontynent na pewno nie jest, a ostatnie antykatolickie, spektakularne akcje we Włoszech czy Hiszpanii pokazują, czego możemy się w tym względzie (budowania wspólnoty) spodziewać.