Uwaga wstępna do Czytelników. Ponieważ tekst poniższy to taka gawęda o książkach, przy rozświetlonej choince i w kameralnym gronie, pozwolę sobie na zwracanie się do Was per „ty". Nie oznacza to w żadnym razie braku szacunku z mojej strony.

KaNo

Nadchodzą święta. Właściwie to już je chyba mamy. Gdyby mierzyć nastrojem z hipermarketów, zaczęły się już na początku Adwentu. A może tu i ówdzie jeszcze wcześniej. Cóż, zostawmy stado grubych, rubasznych facetów odzianych na czerwono, z siwą, bujna brodą i uśmiechniętych od ucha do ucha. (I świąteczne szaleństwa z zakupami, bardzo adwentowe, jak sądzę). Ach, nie wiem dlaczego nazywa się ich (go?) św. Mikołajem. Ten ostatni był, o ile wiem, biskupem, więc ubierał wyglądał chyba inaczej. No i inaczej się zachowywał. A pomijając już nawet kwestię biskupstwa, pochodził z południa, więc raczej reniferów do powozu, czy czym tam, jeśli w ogóle jeździł, nie zaprzęgał. Czas biskupa Mikołaja też minął, prezenty porozdawał na początku grudnia. I skoro o książkach mowa, skoro nam się św. Mikołaj myli z jakimiś przerośniętymi krasnalami (z całym szacunkiem dla krasnali) może warto wziąć do ręki cieniutką książeczkę Zofii Kossak-Szczuckiej, „wielkiej zapomnianej" polskiej literatury, i pogrążyć się w lekturze zbioru opowiadań „Szaleńcy Boży". Znajdziemy wśród nich również nieśmiałego Mikołaja, którego podejrzewano o hulaszczy tryb życia i trwonienie ojcowizny, a który - jak się okazało - darowywał biednym, zwłaszcza dzieciom, podarunki niezbędne do życia. „Znacie? To posłuchajcie". Uroku opowieść ta nie straci. Wręcz przeciwnie. A potem może zainteresują Was inni szaleńcy Boży; pojęcie „jurodiwyj" znane jest także we wschodnim chrześcijaństwie i ma mocniejsze niż u nas znaczenie. O jeszcze jednym wspomnieć trzeba. O języku. Archaizującym, obecnie wręcz „archaicznym", ale rzadkiej piękności. Niełatwy on może być w lekturze dla kogoś, kto z historią nie miał wiele do czynienia, ale warto się z nim zmierzyć. Zakosztować go. (Tak przy okazji, czy znacie może piosenki Jacka Kowalskiego? Nie, to zapraszam. YouToube pomoże. W końcu jesteśmy potomkami Sarmatów. Kto zacz, owi Sarmaci? Odsyłam do piosenek i nie tylko). Język zachowuje całą swą urodę. Nic z zaduchu muzeum. A jak pisarka umie opowiadać. Żadnych gier językowych, zabaw literackich... Blisko jej do gawędy nawet... No a jeśli ktoś zasmakowałby w tych opowieściach, może sięgnąć po inne. Może po „Błogosławioną winę", czyli rzecz o tym, jak to gwałtownicy osiągają Królestwo Niebieskie; dla zwolenników kina akcji, którzy jeszcze czytają. Albo „Bez oręża", dla zwolenników wielkich opowieści historycznych; w tej głównym bohaterem jest niejaki Francuzik, tzn. Franciszek, Biedaczyną również zwany. Romanse, polityka, namiętności intrygi, krucjaty... i osobista „wojna" kolejnego Bożego Szaleńca.

No tak, historia i religia. To może dla odmiany sięgnijmy po dwie powieści Jeana Raspaila, francuskiego pisarza i podróżnika. „Obóz świętych"? Nie, nie. Ta odkryta na nowo powieść wywiera na wielu ogromne wrażenie, ale cóż... Limit złośliwości i krytyk przyznano mi niewielki, skoro Boże Narodzenie tuż-tuż, i już go wyczerpałem. Więc po prostu podam tytuły: „Pierścień Rybaka" i „Król zza morza". Coś jakby rozpisana na dwa głosy „Tiara i korona" Teodora Jeske-Choińskiego, powieść o wielkim konflikcie (tak, konflikcie, nie tam żadnym sojuszu) Tronu z Ołtarzem. Tyle, ze Raspail nas prowokuje. Najwyraźniej. Jak? Zacznijmy od drugiej powieści. Właściwie jakby zbioru listów. Do króla Francji. Nie, nie do pretendenta do tronu, tylko króla Filipa VII Faramunda. Jak się toczą jego losy? Raspail pokazuje różne warianty. Chociażby i taki, że na pewnej małej wysepce u wybrzeży Francji powiewa flaga z liliami, a dostarczony prasie komunikat mówi o objęciu tej wyspy w posiadanie... przez króla. Francji. Dopowiem, że dysponuje on tylko garstką młodych ludzi, uzbrojonych w przestarzała bron. I oto Republika reaguje bezwzględnie. Nie pierwszy raz. Jeśli dla kogoś Wandea jest tylko nazwą, niech sięgnie po książkę Raspaila. Niewiele tam o tej strasznej historii, kiedy to w imię Wolności, Równości i Braterstwa dokonano ludobójstwa. Ale poczytać warto. I jeszcze „Pierścień Rybaka". O wielkiej zachodniej schizmie, papieżach i anty papieżach, ludzkich namiętnościach i wierności temu, co ludzi przerasta, ale nadaje życiu sens. Lepsza niż w sumie mdłe opowieści o spiskach watykańskich hierarchów, Opus Dei czy kogoś tam jeszcze. Zakorzeniona w historii, bezlitosna. Pokazująca, jak trudno odnaleźć prawdę, ale nie popadająca w relatywizm. Dla zwolenników i przeciwników papiestwa. No starczy mego zachwalania, bo zniechęcę ewentualnych zainteresowanych.

Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Znana i ceniona polska pisarka, najczęściej tłumaczona i wydawana za granicą, napisała kolejną powieść. Tym razem, jak sama ją nazywa, jest to thriller moralny. I rzeczywiście - trudno odmówić autorce racji, ale w zupełnie innym kontekście, niż by sobie tego sama życzyła. Z kartek jej książki, owszem, wieje grozą, niestety nie z powodu sprawnie poprowadzonej akcji, pełnej mrocznych meandrów i zwrotów, tajemniczej atmosfery, barwnych, pełnokrwistych postaci, bo te zdecydowanie wypadły blado, ale z powodu braku rzemieślniczych umiejętności w konstruowaniu takich powieści, a określenie „moralny" zakrawa na kpinę, zwłaszcza w odniesieniu do działań głównej bohaterki - Janiny Duszejko - obrończyni zwierząt i jedynej sprawiedliwej na całym Płaskowyżu w Kotlinie Kłodzkiej z licencją na..., ale na co - to zostawiamy już dociekliwemu czytelnikowi, który niezrażony tą recenzją postanowi przeorać się przez to kuriozalne dzieło.

W swojej powieści autorka postanowiła rozprawić się przede wszystkim z myśliwymi, którzy to osobnicy znajdują przyjemność w zabijaniu zwierząt. Uważam, że temat jest ważny i godny dobrego pióra. Doskonale pamiętamy świetne opowiadanie Bohumila Hrabala „Najpiękniejsze oczy" z tomu „Święto przebiśniegu" - kilkustronicowe, bezpretensjonalne i arcywzruszające, w którym poznajemy krótką historię życia sarny z jej punktu widzenia. Nie jest to ani „thriller", ani tym bardziej „moralny", za to genialna miniatura literacka. Po przeczytaniu tego opowiadania los zwierząt na pewno staje się bliski, a wrogość do myśliwych rośnie - ich postępowanie podlega jednoznacznej ocenie. W powieści Olgi Tokarczuk stykamy się natomiast ze zwierzętami już nieżyjącymi albo ogarniętymi żądzą zemsty - jedno i drugie w schematycznym ujęciu nie robi wrażenia; bohaterce giną dwa psy, które do tej pory biegały bezpańsko po całej okolicy, co nie budziło jej obaw o życie dzikich zwierząt, a chyba nie trzeba wielkiego intelektu żeby wiedzieć, jakie zagrożenie dla zwierzyny stanowią psie włóczęgi. Ta obrończyni zwierząt, niestety, niewiele o nich wie. Na przykład beztrosko wypuszcza hodowlane lisy na wolność. Tylko jak one na tej wolności mają przeżyć? Nie wiadomo.

KaNo

Zoologiczną ignorancję autorka próbuje zastąpić skrupulatnie zebranymi wiadomościami o procesach wytoczonych w przeszłości naszym braciom mniejszym. W jednym z listów do policji, jakie pisze główna bohaterka, czytamy m.in. o pszczołach, które w 846 roku w Wormacji zostały skazane na śmierć przez uduszenie za to, że pozbawiły człowieka życia. W innym procesie pozwano szczury, które jednak uniewinniono z powodu niemożności zapewnienia im bezpieczeństwa przy doprowadzeniu na salę rozpraw. Ten ostatni precedens miałby przemawiać na korzyść saren, które, według bohaterki, zabijają bezdusznych myśliwych i, co więcej, mają do tego prawo! Szkoda, że tak ważny moralnie temat został potraktowany z jednej strony ze zbędną historyczną skrupulatnością, a z drugiej z brakiem elementarnej wiedzy o zwierzętach. Zdecydowanie zabrakło w powieści ducha, który ożywiłby zarówno wydarzenia jak i papierowe postacie.