Wracam myślą do świąt w moim rodzinnym domu. Zlewają się, nakładają na siebie, tworząc obraz zamglony i niewyraźny, a jednak prawdziwy. Z tej mgły wyłaniają się postaci moich Rodziców: wyprostowany, mocny tata i cicha, drobna, wiecznie zatroskana mama. To im zawdzięczam beztroskę wszystkich wesołych świąt Bożego Narodzenia. Wierzę, że teraz wspólnie kolędują u Boskiego tronu.

***

Gwiazdki mojego dzieciństwa pachniały śniegiem, pastą do podłogi i piernikiem. Kiedy przymknę oczy, widzę mamę, która bardzo wczesnym rankiem, gdyśmy wszyscy jeszcze spali, pochylała się nad stojącą przy kaflowym piecu chlebową dzieżą, zagniatając piernik. Aromatycznego ciasta musiało wystarczyć aż do Trzech Króli. Pomagaliśmy przy wykrawaniu pierniczków i drobnych ciasteczek, objadaliśmy cichcem drożdżówkę z kruszonki, kręciliśmy mak na makowiec, aż ręce bolały.

Święta spędzaliśmy rodzinnie. Moja zamężna siostra odwiedzała nas nieczęsto, ale kiedy już się to zdarzyło, w domu było niezwykle wesoło. Jej dwaj starsi ode mnie synowie, Waldy i Witek – moi siostrzeńcy – (tak, tak, zostałam „podwójną” ciotką zanim jeszcze przyszłam na świat) byli znakomitymi towarzyszami zabaw.

W dzień wigilii od samego rana panowało w domu radosne zamieszanie. W kuchni, wśród niepowtarzalnych zapachów, krzątała się mama z Janką i Eweliną, tatuś ze Zbyszkiem ustawiali na stojaku choinkę, którą potem wspólnie ubieraliśmy w gromadzone przez lata bombki, któraś z dziewczynek prasowała serwetki i obrus, z radia płynęły kolędy w wykonaniu „Mazowsza”, „Śląska” albo słynnych głosów operowych.

Po wieczerzy cała dzieciarnia w napięciu oczekiwała na dżwięk dzwonka oznajmiający, że właśnie przed chwilą w „choinkowym” pokoju Gwiazdor zostawił prezenty. Przepychaliśmy się do drzwi jedno przez drugie, starając się, niby niechcący, potrącić klamkę... Mama przekomarzała się z nami, ale wreszcie ze śmiechem otwierała drzwi, a my, jakby nagle odurzeni leśnym zapachem drzewka nieruchomieliśmy w progu, sycąc oczy blaskiem świecidełek, łańcuchów i ozdób, onieśmieleni mnogością tajemniczych zawiniątek.

Tatuś zapalał choinkowe świeczki, to był jego przywilej i obowiązek. Dorośli rozsiadali się wokół stołu, dzieci na kanapie, czasem któreś znikało pod stołem w swoim „kąciku”. Jedno z dzieci - „wyznaczone” do rozdawania prezentów, krzątało się z przejęciem wokół drzewka, wybierając ostrożnie paczki. Rozpakowywanie prezentów zaczynało się wtedy, gdy ostatni upominek trafił do właściwych rąk. Ileż było oglądania, przymierzania, zachwycania się, przestróg: „a nie zepsuj od razu”, podziękowań, czasem nawet łez.

Kiedy już nacieszyliśmy się do woli, mama wyłączała światło i intonowała kolędę, najczęściej „Wśród nocnej ciszy”. Dołączaliśmy się jak kto potrafił i sumiennie wyśpiewywaliśmy wszystkie zwrotki: Inka wysokim sopranem, Dana ze Zbyszkiem drugim głosem, Janka murmurando i niosła się kolęda... Czasem tatuś brał skrzypce (dawniej wiejski nauczyciel musiał umieć wszystko), a później, kiedy tatuś poszedł do nieba na pasterkę, Zbyszek siadał do pianina. Na śpiewaniu, zjadaniu smakołyków, zabawie i pogawędkach upływał nam czas do pasterki.

Warto posłuchać: http://www.youtube.com/watch?v=QzfIu_rPJOs

W listopadzie 1944 roku b. Naczelny Wódz generał Kazimierz Sosnkowski poprosił o trzymiesięczny urlop i udał się do Kanady w celu odwiedzenia synów.

Oczekiwane wezwanie z Londynu nie nadchodziło, a kilkukrotnie przedłużany urlop przemienił się w końcu w przymusową emigrację. W końcu 1946 roku prezydent Raczkiewicz zaproponował generałowi objęcie teki ministra obrony narodowej w rządzie emigracyjnym. Sprawa ta stała się nieaktualną, gdy w marcu 1947 roku władze brytyjskie odmówiły Sosnkowskiemu wizy wjazdowej do Wielkiej Brytanii. W tym samym czasie również władze amerykańskie uniemożliwiły mu podróż do Stanów Zjednoczonych.

W marcu 1947 roku Brytyjczycy zakomunikowali polskim władzom wojskowym w Londynie, że z dniem 1 maja gen. Sosnkowski zostanie zwolniony z Polskich Sił Zbrojnych. W tej sytuacji rząd polski na emigracji przyznał generałowi pensję w wysokości około 300 dolarów kanadyjskich, którą wypłacano jedynie do września 1949 roku. Także zakupiona na przełomie 1946 i 1947 roku niewielka farma w Arundel (ok. 100 km od Montrealu) nie przynosiła dochodów. Mimo rozlicznych trudów dnia codziennego generał na bieżąco śledził wydarzenia na świecie, w tym w okupowanej Polsce. Z goryczą obserwował politykę mocarstw zachodnich wobec Stalina. Mając wreszcie od połowy 1949 roku możność swobodnego poruszania się po kontynencie amerykańskim, dość często bywał w Stanach, choć wiązało się to kłopotami finansowymi. Zapraszany na różne uroczystości, stał się jedną z najbardziej znanych i szanowanych postaci polskiej emigracji.

W lecie 1952 roku dzięki pośrednictwu Alfreda Jurzykowskiego – swego b. adiutanta z 1920 roku, został zaproszony przez brazylijskiego Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych do wygłoszenia cyklu wykładów w tamtejszej Akademii Sztabu Generalnego. Wykłady te świetnie oddają spojrzenie generała na problemy światowej strategii politycznej i militarnej.

Punktem wyjścia dla rozważań Kazimierza Sosnkowskiego była teza, iż w wyniku II wojny światowej demokracje Zachodu odniosły imponujący tryumf w znaczeniu czysto militarnym, lecz wszystkie polityczne owoce zwycięstwa zebrała Rosja Sowiecka[i]. Sosnkowski uważał, iż w trakcie II wojny światowej przywódcy świata zachodniego popełnili wielki błąd, wysuwając na plan pierwszy zagadnienia militarne, co sprawiło, że Hasło „kill the Germans” wypierało coraz bardziej idee polityczne, aż w końcu zastąpiło je niemal całkowicie. To upośledzenie kwestii politycznych i w związku z tym brak koncepcji i przewidywań, dotyczących przyszłości Europy – wszystko to doprowadziło, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, do znacznego, często rozstrzygającego wpływu czynników wojskowych na decyzje o charakterze wybitnie politycznym. W warunkach podobnych najważniejsze postanowienia pobierane były nie tyle z punktu widzenia dalekosiężnych skutków dla powojennego układu świata, lecz pod znakiem doraźnych potrzeb wojny.[ii] O dominacji spraw militarnych najdobitniej świadczy memoriał amerykańskiego sztabu wojsk lądowych z sierpnia 1943 roku zawierający twierdzenie, że Rosja jest decydującym czynnikiem w wojnie; że będzie ona panującą potęgą w Europie powojennej; że musi przeto otrzymać wszelką pomoc i każdy wysiłek winien być podjęty, aby uzyskać jej współdziałanie.[iii]